tajemnicebogow@wp.pl




Zobacz również:

Informacje wstępne
Panteon bogów
Wierzenia Hetytów i Hurytów
Wróżbiarstwo

RELIGIA HETYTÓW

Wstęp

Religię Hetytów wiele łączy ze światem wierzeń innych ludów Azji Mniejszej, gdyż przeszła ona podobny proces kształtowania się, poczynając od epoki prehistorycznej. Najbardziej charakterystyczną wspólną cechą religii wyznawanych w starożytności na tym obszarze jest kult głównej pary bóstw.
Hetyckie teksty mitologiczne zostały zapisane na glinianych tabliczkach, które przechowywano w królewskich oraz świątynnych archiwach. Nie są jednak dziełami literackimi, jak np. mity greckie czy mezopotamskie, lecz opisami uroczystości świątecznych, obrzędów magicznych oraz wróżb, a także zbiorem modlitw i hymnów. W większości odnosiły się do konkretnych ceremonii i rytuałów. Opowieść o dawnym, jeszcze przedhetyckim, pojawiającym się i znikającym bogu Telipinu jest np. częścią rytuału mającego na celu odzyskanie przychylności bóstwa, podczas gdy recytowanie opowiadania o walce boga burzy z wężem Illujanką stanowi fragment obrzędu zwanego purulli(ja), odbywającego się w świętym mieści Neriku w północnej Anatolii. Drugi z tych mitów wyjaśniał pochodzenie święta obchodzonego na początku roku, czyli zgodnie z obowiązującym kalendarzem – w marcu, kiedy zaczynał się nowy cykl biologiczny w przyrodzie.
Najstarsze bóstwa

Religia anatolijska przechodziła w trakcie ewolucji liczne transformacje. Przed powstaniem państwa hetyckiego każde miasto-państwo miało własne bóstwa, liturgie i mity. Istotny wpływ na kształtowanie się kultów wywarła wielowarstwowość etniczna regionu. W rezultacie nigdy nie wykształcił się tam jednolity system wierzeń z uporządkowanym panteonem. W najstarszej, przedindoeuropejskiej fazie najważniejszymi bóstwami były: bogini słońca Warusemu (Warunzimu), czczona przede wszystkim w świętym mieście Arinna, oraz jej małżonek, władca burzy Taru, którego ośrodek kultu znajdował się w Neriku. Naczelna para panteonu uosabiała związek elementu żeńskiego, czyli ziemi rodzicielki, z męskim, zwiastującym życiodajny deszcz. Bogowie burzy zawsze odgrywali ważną rolę w nawiedzanym częstymi nawałnicami, górzystym kraju. Do najstarszych bóstw należała też Kubaba, pradawna bogini-matka, czczona w okresie hetyckim tylko na południu Anatolii, znana później pod imieniem Kybele.

Wpływy huryckie

Najbardziej znane świątynie boga burzy odkryto w rejonie gór Taurus oraz na równinie północnosyryjskiej. W tej części imperium większość mieszkańców stanowili Huryci, którzy czcili Teszuba i jego małżonkę Hebat. Wpływ ich wierzeń na religię Hetycką był tak silny, że wysunięto nawet hipotezę o huryckim pochodzeniu dynastii rządzącej państwem Hetytów od około 1430 roku p.n.e., czyli od chwili wstąpienia na tron Tuthalijasa I i królowej Nikalmati. Za panowania Suppiluliumasa I proces hurycyzacji religii uległ przyspieszeniu. W XIII wieku p.n.e., w dużym stopniu za sprawą Paduhepy (kapłanki z Kizzuwatny, huryckiej małżonki Hattusilisa III), kult bóstw Hurytów anatolijskich stał się oficjalny, a pod koniec tego stulecia panteon hetycki był już całkowicie zhurycyzowany. Najlepiej ilustrują to rzeźby z sanktuarium w Yazılıkayi, gdzie zgromadzone bóstwa panteonu hetyckiego są rozmieszczone w porządku huryckim i noszą imiona pochodzenia huryckiego: Teszub, Hebat, Alanzu, Szarruma, Kumarbi, Szawuszka, Nikkal itd. Bogini Szawuszka, siostra Teszuba utożsamiana z Isztar, była czczona w mieście Samuha (niektórzy badacze lokalizują je w pobliżu dzisiejszego Divriği) oraz w innych osiedlach w rejonie gór Taurus. Hattusilis II ogłosił ją swoją patronką. Za pośrednictwem religii huryckiej do Hetytów dotarło też wiele bóstw mezopotamskich, m.in. Anu, Antu, Enlil, Ninlil, Ea i Damkina. Ich imiona często pojawiają się w tekstach. Bogowie ci jednak nigdy nie zostali włączeni do hetyckiego panteonu.

Religia państwowa

Kiedy narodziła się hetycka potęga bóstwa, które pierwotnie były opiekunami małych społeczności rolniczych, szybko urosły do roli strażników królewskiego domu i rozległego imperium. Nie zmieniła się jednak ich podstawowa natura i relacje z ludźmi. W oczach Hetytów bogowie byli panami, a cel człowieka stanowiło służenie istocie najwyższej, tak jak dobry poddany służy swemu władcy. Co za tym idzie: bóg, jako dobry pan, zapewniał ochronę przed chorobami, głodem i nieprzyjaciółmi, a także karał każdego złego sługę, który zaniedbywał swoje rytualne obowiązki.
W rezultacie w miarę wzrostu potęgi hetyckiej coraz większy ciężar spoczywał na barkach monarchy. Jako najważniejszy sługa boży, król musiał sprawować opiekę nad wszystkimi bóstwami swego państwa. Stawał się ponadto kluczową figurą, łączącą swoją osobą całe imperium w jeden zjednoczony organizm. Podstawowym obowiązkiem władcy zapewniającym przychylność bogów były coroczne odwiedziny świątyń poszczególnych bóstw w porze ich święta. Gdyby król zapomniał złożyć wizytę w sanktuarium którejkolwiek z najwyższych istot , jego poddanym groziły takie katastrofy, jak zaraza, głód czy najazd wrogów.
Artykuł pochodzi z Wielkiej Historii Świata Educational Oxford, Poznań, 2005, t. I, s. 298-299

Powrót do: Hetyci



Stronę zaprojektował Ladien. Wszystkie prawa zastrzeżone.
W razie pytań proszę o kontakt pod adresem e-mail: tajemnicebogow@wp.pl