tajemnicebogow@wp.pl



PANTEON BOGÓW EGIPSKICH

Amon
Tebańskie bóstwo wiatru i władca powietrza, patron urodzaju, mąż Mut, ojciec Chonsu. Utożsamiany był z bogiem Re. Był także królem bogów i władcą całego Egiptu. Jego imię oznacza ukryty, niewidoczny, stąd wizerunek Amona nigdy nie pojawił się wśród hieroglifów. Przedstawiano go jako człowieka w koronie składającej się z dwóch piór, oznaczających dwa królestwa: Dolnego i Górnego Egiptu. Wyobrażano go też sobie z głową barana. Lokalnym bogiem Teb Amon stał się od XXII w. p.n.e. Był też patronem Hermonthis (ob. Armant), Jego kult miał niewielki zasięg w okresie Starego Państwa, powszechniejszy stał się od czasów XII dynastii. Amon uznany został za opiekuna XVII dynastii, której władcy po wypędzeniu Hyksosów zjednoczyli Egipt. Od czasów XVIII dynastii ogromnie wzrosło jego znaczenie. Utożsamiany był z Re (Amon-Re), odbierał cześć jako władca bogów i opiekun faraonów (państwa). Odrzucony na krótko w wyniku reformy Amenhotepa IV Echnatona, powrócił triumfalnie za XIX dynastii. Był wtedy Panem Wszystkich Krain, władcą wieczności, stwórcą świata, bogiem miłosierdzia, opiekunem uciśnionych. Poświęcono mu też wiele hymnów i modlitw w okresie Nowego Państwa. Kapłani Amona rządzili Egiptem jako XXI dynastia. Po upadku Teb w VII w. p.n.e. Amon utracił znaczenie, lecz kult jego przetrwał w Nubii i w oazach libijskich (m.in. Siwa, gdzie znajdowała się jego wyrocznia, którą odwiedził Aleksander III Wielki). Grecy utożsamiali Amona z Zeusem, a Rzymianie - z Jowiszem. W sztuce przedstawiano go jako człowieka o głowie barana lub w czapce z 2 piórami, trzymającego w ręku bicz, berło lub zakrzywiony miecz. Symbolem Amona był obelisk. Główny ośrodek kultu: Teby (sanktuarium w Karnaku i Luksorze).

Anubis
Środkowoegipski bóg zmarłych, opiekun grobów i patron mumifikatorów. Przedstawiano go z głową szakala. Według tradycji to on prowadził dusze na sąd Ozyrysa. Wierzono, że to on zabalsamował ciało Ozyrysa, dlatego też był ptronem mumifikacji. Czczony był już od czasów Starego Państwa, także pod imieniem Chenty Imentiu. Jako strażnik mumii Ozyrysa utożsamiany był z Wepwautem. W czasie obrzędów pogrzebowych kapłan nosił maskę Anubisa. Centrum jego kultu było Kynopolis w środkowym Egipcie, miał też kaplice w innych świątyniach, np. w Deir el-Bahari. W okresie hellenistycznym Anubis został utożsamiony z Hermesem Psychopomposem ("prowadzącym dusze do Hadesu") i otrzymał imię Hermanubis.

Apis
Apis - egipski Hapi to święty byk, pierwotnie symbol płodności i urodzaju, uważany za wcielenie boga Ptaha. Ośrodkiem kultu Apisa było Memfis. Został on utożsamiony z Ozyrysem, gdy Ptah, połączony z Sokarisem i Ozyrysem, stał się bogiem zmarłych. Imię Ozyrys-Apis (w formie Ozorapis) zmieniło się z czasem w Serapis. Każdy święty byk był po śmierci balsamowany i grzebany w grobowcu. Poszukiwanie jego następcy obwarowano ścisłymi przepisami (musiał być czarny z białą, czworokątną plamą na czole). Przedstawiano go z tarczą słoneczną i ureuszem na głowie, z wizerunkiem sępa i skarabeusza na tułowiu. Kult Apisa istniał do końca starożytności, za Juliana Apostaty (IV w.) bito monety z jego podobizną. W 1850 roku A. Mariette odkrył w Sakkarze nekropolę z bazaltowymi sarkofagami świętych byków Apisów, tzw. Serapeum.

Aton
Aton to tarcza słoneczna z promieniami zakończonymi ludzkimi dłońmi, czyli widzialny przejaw boga Re. Występuje w tekstach okresu Średniego Państwa, lecz cześć boską zaczęto mu oddawać w czasach XVIII dynastii (Amenhotep III). Amenhotep IV Echnaton uznał Atona za jedynego boga. W jego kulcie, sprawowanym pod gołym niebem, w świetle promieni słonecznych, nacisk kładziono głównie na przeżycia mistyczne. Religia Atona zanikła po śmierci Echnatona, zniszczono jego świątynie i stolicę Achetaton (Tell el-Amarnaa).

Atum
Atum to jedno z najstarszych bóstw słonecznych Egiptu, czczone w Heliopolis (jego świątynia, najstarszy ośrodek kultu religijnego w Egipcie, nie zachowała się). Atum był stwórca pierwszej pary bogów: Szu i Tefnut, oraz świata, ludzi i zwierząt. Był ojcem enneady heliopolitańskiej, utożsamiony z bogiem Re jako personifikacja zachodzącego słońca (niewidzialne słońce wieczorne i nocne). Przedstawiano go jako człowieka w podwójnej koronie. Świętymi zwierzętami Atuma były: lew, ichneumon i wąż.

Bastet
Bastet to bogini egipska, córka Re, patronka dolnoegipskiego miasta Bubastis, które od niej wzięło swą nazwę. Czczono ją także w Heliopolis. Przedstawiano ją jako kobietę z głową kotki, kot jednak był tylko substytutem lwa, który był rzeczywistym wcieleniem Bastet, dlatego też w czasie świąt jej poświęconych królowie mieli wstrzymać się od polowań na lwy. Czczona głównie przez władców XXII dynastii, którzy rezydowali w Bubastis. Była uznawana za łagodniejszą formę Hator lub Sachmet, a także Tefnut. Herodot utożsamiał ją z Afrodytą.

Chepre (Chepri)
Prabóg przedstawiany pod postacią skarabeusza lub człowieka z głową skarabeusza. Uważany według kosmogonii z Heliopolis za jedną z personifikacji Atuma, stąd czczony był jako stwórca bogów i wyobrażany w postaci węża. Utożsamiony był też ze wschodzącym słońcem.

Chnum
Pierwotnie lokalne bóstwo wyspy Elefantyny, czczone pod postacią barana, od czasów archaicznych również w Dolnym Egipcie. Z czasem kult Chnum rozprzestrzenił się na inne miejscowości Górnego Egiptu, w których istniały kulty baranów, a także na Nubię. Chnum uważano za dawcę wody, opiekuna wylewów Nilu, stwórcę istot żywych (na kole garncarskim uformował jajo, z którego wyłonił się świat i pierwsi ludzie), patrona garncarzy. Na Elefantynie czczony był w triadzie: Chnum, Satis i Anukis, w miejscowości Esna łączono go z Satis i Neit, w innych miejscach z Re (w Heliopolis w czasach V dynastii), Szu, Ozyrysem i Gebem. Przedstawiany był jako długorogi baran lub mężczyzna z głową barana, modelujący na kole garncarskim parę ludzi.

Chonsu
Chonsu to bóg-Księżyc, który jeszcze w okresie Średniego Państwa posądzany był o to, że żywi się ludźmi. Chonsu podróżował po niebie na sierpie księżyca i jako księżyc mógł wywoływać choroby, mógł też uzdrawiać. W świątyni w Karnaku (XII-XI w. p.n.e., rozbudowa w III w. p.n.e.), przy której mieścił się szpital, czczono go w triadzie z rodzicami - Amonem i Mut. Łączono go również z Thotem, bogiem księżyca. Przedstawiany był jako mężczyzna owinięty w całun, z wizerunkiem księżyca na głowie, lub jako chłopiec z tzw. dziecięcym lokiem, często miał głowę sokoła lub ibisa. W Epoce Późnej ludowa wiara uczyniła Chonsu bóstwem, które oddala złe duchy. W okresie hellenistycznym utożsamiono go z Heraklesem.

Geb
Geb, w mitologii egipskiej, uosobienie ziemi. Syn Szu (powietrza) i Tefnut (wilgoci). Brat i małżonek Nut (nieba).

Hapi
Hapi (Hapy) to w mitologii egipskiej, bóstwo uważane za uosobienie Nilu. Przedstawiano go jako opasłego mężczyznę pomalowanego na kolor wody (niebieski lub zielony). Popularne bóstwo ludowe.

Hathor
Hathor, w mitologii egipskiej, bogini nieba występująca jako krowa lub kobieta z głową (rogami) krowy, między rogami nosiła dysk słoneczny. Karmicielka faraonów, bogini zmarłych, bogini tańca i miłości. W świątyni w Dendera (główne miejsce kultu) czczona była jako żona Horusa.

Horus
Horus to jedno z głównych bóstw egipskich, przedstawiane pod postacią sokoła, dysku słonecznego z sokolimi skrzydłami, mężczyzny z głową sokoła lub dziecka z palcem w ustach (Harpokrates). Według najstarszych koncepcji teologicznych był bogiem nieba i światła, jego oczami były Słońce i Księżyc. Następnie bóstwo opiekuńcze Dolnego Egiptu i władzy królewskiej, w końcu jedyny syn Ozyrysa i Izydy. Antagonizm Horusa i Seta uosabiał sprzeczności tkwiące w naturze i walkę o hegemonię między Dolnym i Górnym Egiptem. Horus występował pod różnymi imionami i postaciami. Głównym ośrodek jego kultu znajdował się w Edfu (Idfu). W czasach hellenistycznych identyfikowany był z Apollinem.

Izyda
Izyda (Isis) to w mitologii egipskiej, jedna z najbardziej czczonych bogiń Egiptu, żona i siostra Ozyrysa, córka Nut, matka Horusa. Bóstwo parające się magią. Izyda odnalazła szczątki zabitego przez Seta Ozyrysa i ożywiła je. Przedstawiana jako kobieta z małym Horusem na kolanach.

Maat
Maat to w mitologii egipskiej, bogini prawdy i sprawiedliwości. Uosobienie ładu i prawego życia, który narodził się po stworzeniu świata, córka Re. Przestrzeganie norm Maaty powoduje, że równowaga kosmosu jest niezachwiana. Maatę przedstawiano jako kobietę z piórem strusim na głowie.

Min
Min to w mitologii egipskiej, bóstwo płodności, czczone w Koptos, Tebach i Achmim. W czasach późniejszych identyfikowany z szeregiem innych bóstw (Amon-Min, Horus-Min, Min-Re). Przedstawiany w postaci ityfallicznego mężczyzny.

Nechebet
Nechbet (Nechebet) to w mitologii egipskiej, sępia bogini z Necheb, symbol Górnego Egiptu, czczona już w okresie przeddynastycznym. Opiekunka władcy wraz z boginią Wadżet (z Dolnego Egiptu). Często przedstawiana jako sęp unoszący się nad królem. Była obecna przy narodzinach każdego władcy Egiptu.

Neftyda
Neftyda, Nebet Het, w mitologii egipskiej, bogini podziemia, córka Geba (ziemi) i Nut (nieba), siostra i małżonka Seta, matka Anubisa. Czczona w Behedet (Diospolis Parva, obecnie Damanhur) w delcie Nilu. Należała do Enneady (dziewięciu głównych bogów). W sporze Ozyrysa z Setem nie poparła męża, lecz opłakiwała los Ozyrysa i uczestniczyła w jego zmartwychwstaniu. Identyfikowana w czasach hellenistycznych z Afrodytą i Nike.

Neit
Neit, w mitologii egipskiej, bogini-wojowniczka z miasta Sais. Opiekunka snu, wynalazczyni tkactwa, patronka oliwy do namaszczania. Jedna z czterech strażniczek sarkofagów. Przedstawiana w koronie Dolnego Egiptu. Jej symbolem jest łuk i 2 strzały przeciw złym duchom. Czczona już w okresie archaicznym. Ośrodkami jej kultu były też: Abydos, Esna (triada z Chnumem i Satis) i Memfis. W okresie saickim (XXVI dynastia - 663-525 p.n.e.) bóstwo o randze państwowej. W okresie hellenistycznym identyfikowana z Ateną.

Nut
Nut, w mitologii egipskiej, uosobienie sklepienia niebieskiego. Córka Szu (powietrza) i Tefnut (wilgoci). Siostra i małżonka Geba (ziemi). Matka Słońca Re, które połykała co wieczór i wydawała na świat rankiem. Mit ozyriański czynił z niej matkę Ozyrysa, Izydy, Neftydy i Seta. Przedstawiana w postaci krowy lub kobiety wygiętej w łuk i dotykającej rękami i stopami ziemi. Po jej ciele żeglowały barki słońca i gwiazd. Czczona z bóstwami wielkiej Dziewiątki (Enneady).

Ozyrys
Ozyrys to jeden z najważniejszych bogów w starożytnym Egipcie, łączący aspekty władzy króla, władcy umarłych i ich sędziego oraz symbolu odradzającej się przyrody (bóstwo natury). Jego kult wyprowadzany jest z Busiris w Delcie. Innym ważnym sanktuarium Ozyrysa było Abydos. Według teologii heliopolitańskiej był synem Geba (Ziemi) i Nut (nieba), bratem i mężem Izydy, ojcem Horusa. Został zabity przez brata i przeciwnika, Seta, w czasie walki o władzę nad Egiptem. Izyda zebrała pocięte na kawałki i rozrzucone ciało męża i przy pomocy bóstw przywróciła mu życie. Zmartwychwstały Ozyrys musiał jednak stać się opiekunem zmarłych i został władcą świata pozagrobowego. Czczono go również jako boga wegetacji roślin. Przedstawiano Ozyrysa jako mumię w koronie atef na głowie, z insygniami władzy królewskiej (bicz i berło) w skrzyżowanych rękach. Twarz malowano na zielono. Symbolem Ozyrysa był filar Dżed. Kult Ozyrysa upowszechniał się stopniowo, aż stał się uniwersalny. Od V dynastii (XXV/XXIV w. p.n.e.) każdego zmarłego faraona utożsamiano z Ozyrysem. Później każdy zmarły dostępował takiego zaszczytu. Najstarsza wersja dziejów Ozyrysa pojawia się w Tekstach piramid z czasów V dynastii, a niektóre elementy legendy ozyriańskiej pojawiają się później w Tekstach sarkofagów (okres Średniego Państwa). Od czasów Średniego Państwa doktryna ozyriańska zaczęła odnosić triumf nad starą doktryną solarną. Utrwalił się chtoniczny charakter kultu Ozyrysa. W czasach hellenistycznych i rzymskich kult Ozyrysa-Serapisa, jako synkretycznego bóstwa identyfikowanego z Dionizosem, Hadesem, Heliosem i Okeanosem, wyszedł daleko poza granice Egiptu. Kult ten (Ozyrys jako bóg-zbawca) miał wielkie szanse stać się jedną z uniwersalnych religii wielkiego Imperium Romanum. Nie jest wykluczone, że Ozyrys był postacią historyczną, najwcześniejszym władcą, zjednoczycielem Delty lub nawet całego Egiptu (związek Ozyrysa z egipską monarchią).

Pachet
Pachet to bogini lwica władająca Pustynią Wschodnią (Arabską). Cześć odbierała głównie w okolicach Beni Hasan. W czasach hellenistycznych utożsamiona z Artemidą (stąd grecka nazwa skalnej świątyni, z przełomu XVI i XV w. p.n.e., w Beni Hasan: Speos Artemidos - Sanktuarium Artemidy). Często mylona z Sachmet (boginią lwicą z Dolnego Egiptu).

Ptah
Ptah to prabóg Memfis, opiekun rękodzielników i artystów. Patron monarchii egipskiej wczesnych epok, przewodnik święta sed. Lokalna tradycja czyniła go władcą Enneady i stwórcą świata, który ukształtował sercem (siedlisko myśli) i językiem (organ wyrażania myśli). Mąż bogini Sachmet, pani zarazy i plag. Ojciec Nefertuma - boga Losu. Jego żywym symbolem (bóstwem płodności) był czczony w Memfis byk Apis. Kler Ptah należał do najpotężniejszych w Egipcie. Ptah przedstawiano najczęściej jako mumię spowitą bandażami, z ogoloną głową i długim berłem w dłoni. W Epoce Późnej za syna Ptah uważano ubóstwionego Imhotepa. W okresie hellenistycznym (III-I w. p.n.e.) Grecy utożsamili go z Hefajstosem.

Re
Re, Ra, w mitologii egipskiej, bóg Słońca czczony od najdawniejszych czasów w Egipcie. Pod koniec Starego Państwa (V dynastia - XXV-XXIV w. p.n.e.) był głównym bóstwem oficjalnego panteonu. Według kosmogonii z Heliopolis (biblijne On, egipskie Junu) Re to stwórca i pan świata, ojciec Enneady (dziewięciu pierwotnych bogów). Jako ojciec bogini Maat (prawdy i sprawiedliwości), czuwał nad ładem we Wszechświecie. Był też panem świata zmarłych, w którym przebywał po zachodzie. Jego symbolem był obelisk. Z Re utożsamiano wiele bóstw: Amon-Re, Chnum-Re, Re-Horachte, Re-Atum, Sobek-Re. Re pojawiał się na wschodzie pod postacią skarabeusza jako Chepri, płynął barką słoneczną po niebie jako dojrzały mąż - Re, jako starzec Atum znikał za horyzontem, a następnie, po przepłynięciu barką kraju zmarłych, ukazywał się znowu na wschodzie. Od czasów IV dynastii (od Chefrena) władcę Egiptu nazywano synem Re (Sa Re). Re przedstawiany był najczęściej jako sokół lub człowiek o sokolej głowie, uwieńczonej podwójną koroną Egiptu, trzymający w rękach insygnia władzy królewskiej, także w postaci mężczyzny z tarczą słoneczną na głowie i ureuszem. Najstarsze świątynie poświęcone Re znajdują się w Abu Gurab w pobliżu Gizy i Sakkary.

Renenutet
Renenutet to bogini-kobra przedstawiana jako kobieta z głową węża. Opiekunka władców Egiptu, często łączona z boginią Wadżet. Pani zbioru owoców i żniw. Renenutet kierowała ludzkim losem, dlatego była identyfikowana z Maat. Jej świątynia (z czasów Amenemhata III i IV, XVIII w. p.n.e.) znajdowała się w oazie Fajum w obecnym Madinat Madi.

Satet
Satet (Satis) to bogini katarakt, dawczyni chłodnej wody, czczona początkowo na wyspie Sehel (Asuan). Miejsce jej kultu znajdowało się też na wyspie Elefantyna (Asuan). Satet przedstawiano jako kobietę z białą koroną Górnego Egiptu na głowie, ozdobioną rogami antylopy. Utożsamiana z Izydą.

Sechmet
Sachmet (Sechmet, Sachmis) to bogini-lwica z Memfis. Początkowo prawdopodobnie lokalna (z miejscowości Rehes) bogini nomu letopolitańskiego (Dolny Egipt). Bogini wojny i chorób. W Memfis była małżonką Ptaha i matką Nefertuma. Czczona też wraz z Hathor i Mut w Karnaku. Przedstawiana jako kobieta z głową lwicy ozdobioną tarczą słoneczną (personifikacja Oka Słonecznego) i ureuszem, trzymająca w dłoniach berło i znak wiecznego życia (anch). Kapłani Sachmet tworzyli specjalne zrzeszenie uzdrowicieli, którzy za pomocą magii walczyli z chorobami.

Selkis
Selkis (Selket) to bogini przedstawiana jako skorpion o głowie kobiety lub kobieta ze skorpionem na głowie. Niektóre przekazy czynią ją żoną Horusa i matką Harachtesa. Była (wraz z Izydą, Neftydą i Neit) opiekunką wnętrzności. Posiadała moc uzdrawiania, którą objawiała za pośrednictwem czarowników ("zaklinaczy Selkis").

Serapis
Sarapis to jedno z najpopularniejszych bóstw hellenistycznych. Kult Serapis wprowadził w Egipcie (jako kult ogólnopaństwowy) Ptolemeusz I Soter w końcu IV w. p.n.e. Był to zhellenizowany kult świętego byka Apisa zjednoczonego po śmierci z Ozyrysem (Ozyrys-Apis). Serapis utożsamiano z wieloma bóstwami (m.in. z Zeusem, Plutonem, Asklepiosem, Dionizosem, Heliosem). Czczony był jako bóg-zbawca, uzdrowiciel, bóg płodności i świata pozagrobowego. Uważano go także za boga wyroczni i opiekuna żeglarzy. Najsławniejsze świątynie Serapsa znajdowały się w Memfis i Aleksandrii. Jego kult rozprzestrzenił się w całym świecie hellenistycznym. Po włączeniu Egiptu do cesarstwa rzymskiego (30 p.n.e.) stał się powszechny na całym jego obszarze i dotarł nawet do Brytanii.

Set
Set (Seth) to bóg burzy, pustyni, pan obcych ziem i zła. Czczony głównie w Górnym Egipcie (zwłaszcza w Ombos). Znany w całym Egipcie w okresie dynastycznym. W czasach XIX i XX dynastii (ok. 1320-ok. 1085 p.n.e.) czczony również w Tanis jako opiekun królestwa. Brat i zabójca Ozyrysa. Prowadził walkę o władzę z jego synem Horusem. Przedstawiany pod postacią nie zidentyfikowanego zwierzęcia lub jako człowiek z głową zwierzęcą (być może szakala lub okapi). W Epoce Późnej (730-330 p.n.e.) Set stał się bogiem zła, demonem przeciwstawiającym się zbawcy - Ozyrysowi.

Sobek
Sobek (Sebek) to bóg-krokodyl czczony głównie w Fajum i Kom Ombo (tu był mężem Hathor). Przedstawiany jako człowiek z głową krokodyla. W okresie Średniego Państwa (2060-1786 p.n.e.) uznany za praboga i stwórcę świata. Jego święte zwierzę - krokodyl - było mumifikowane (nekropole w Tebach, Kom Ombo). Jako Sobek-Re był bóstwem solarnym. W Sais czczono go jako syna Neit. W okresie hellenistycznym przedstawiano Sobka jako krokodyla z głową sokoła.

Sokaris
Sokaris, Sokar to bóg wiozący zmarłego króla na swej barce do nieba. Pan pustyni i nekropoli memfickiej (od jego imienia pochodzi nazwa Sakkary). Odgrywał ważną rolę w rytuałach związanych z symbolem dżed (kolumna oznaczająca "trwanie"). Identyfikowany z Ptahem i Ozyrysem. W Epoce Późnej oddawano mu cześć jako Ptahowi-Sokarowi-Ozyrysowi i dodano mu za małżonkę Sachmet. Sokaris przedstawiano w postaci sokoła lub mumii z głową sokoła.

Szu
Szu to bóstwo kosmiczne czczone szczególnie w Leontopolis, personifikacja atmosfery. Utożsamiany z królem egipskim (faraonem), przedstawiany jako król z piórem na głowie, jako lew lub mężczyzna podtrzymujący na uniesionych rękach niebiańską krowę Nut.

Tefnut
Tefnut to bogini symbolizująca wilgoć, wchodząca w skład Enneady z Heliopolis. Małżonka Szu, matka Geba i Nut. Przedstawiano ją jako lwicę lub kobietę z głową lwicy. Częstokroć utożsamiano Tefnut z Odległą Boginią. Łączona była z Hathor, Sachmet i Bastet. Jako kotkę czczono ją w całym Egipcie.

Thot
Thot (Tot, Dżehuti) to bóg księżyca, pan czasu. Przypisywano mu wynalezienie pisma. Patron pisarzy i nauk, opiekun cyfr, rachunków i kalendarza, bóg magii (w czasach greckich czczony jako Hermes Trismegistos - Hermes po trzykroć wielki). Głównym miejscem kultu Thota było Chemnu (Szmunu), greckie Hermopolis (obecnie al-Ashmunajn). Według mitów ozyriańskich był kochankiem matki bogów Nut. W roli lekarza ożywił poćwiartowane ciało Ozyrysa i uleczył wyrwane oczy Horusa. Na Sądzie Zmarłych pełni rolę sekretarza. Thota przedstawiano jako ibisa, człowieka z głową ibisa lub jako pawiana (jego świętymi zwierzętami były pawian i ibis).

Wadżet
Wadżet to bogini VI nomu dolnoegipskiego, czczona w Buto w postaci kobry uresza. Imię jej znaczyło zielona. Wizerunki ureusza na królewskich koronach i diademach miały zapewniać potęgę i władzę. W okresie predynastycznym (IV tysiąclecie p.n.e.) Wadżet była czczona jako opiekunka Dolnego Egiptu.

Tabelę opracowano na podstawie Multimedialnej Encyklopedii Powszechnej PWN, edycja 2003

Powrót do: Egipt



Stronę zaprojektował Ladien. Wszystkie prawa zastrzeżone.
W razie pytań proszę o kontakt pod adresem e-mail: tajemnicebogow@wp.pl