tajemnicebogow@wp.pl




Zobacz również:

Babilonia
Informacje ogólne
Babilon
Religia Babilonii
Bogowie Babilonii
Echa w Biblii
Ewolucja bogów

MITY BABILONII

Wstęp

Religia Babilonii odziedziczyła wiele wątków z wcześniejszych kultur narodów zamieszkujących Mezopotamię i ziemie Żyznego Półksiężyca – głównie Sumerów Akadów, Asyryjczyków i Kananejczyków. W panteonie babilońskim odnaleźć można postacie bogów: Enlila, Inany-Isztar, Tiamat czy Ea (Enki). Na pierwsze miejsce w hierarchii wysunął się Marduk, najpierw lokalne bóstwo miasta-państwa Babilon. Wraz ze wzrostem politycznego i militarnego znaczenia Babilonu Marduk stał się narodowym bogiem Babilończyków, a jego kult był obowiązkowy na podbitych terenach.
W Babilonii jak w wielu innych archaicznych kulturach, istotne miejsce w twórczości religijnej zajmują dzieła tłumaczące powstanie świata, narodziny bogów i powstanie ludzi. Dzieło literackie, będące wykładnią teologii mezopotamskiej, to pochodzące z pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e. „Ennuma elisz”. Tekst ten recytowano podczas corocznych obchodów odradzania się świata i przyrody w wiosennym miesiącu nisan. „Enuma elisz” przedstawia stworzenie świata z chaosu, ustalenie się hierarchii bogów, powstanie roślin, zwierząt i człowieka. Wiele miejsca w poemacie zajmują opisy życia, dokonań i przygód Marduka. Po licznych dramatycznych wydarzeniach w walce o władzę nad światem Marduk wydał mężowi bogini Tiamat – Kingu, tabliczkę losów świata, zwyciężywszy najpierw straszliwe potwory wysłane przez boginię w obronie męża. Musiał także stoczyć walkę z boginią. Wiedząc, że w walce z nią zwykły oręż jest nieprzydatny, użył podstępu, odbierając jej w ten sposób siłę i magiczną moc. Razem z Tiamat, potworem uosabiającym ocean słonych wód, zginęli wszyscy jej zwolennicy. W ten sposób Marduk, dzierżąc w ręku bezcenną tabliczkę, stał się niekwestionowanym panem świata. Bohater rozpłatał ciało bogini, tworząc z jednej jego części ziemię, z drugiej niebo. Tak wykreowany świat podzielił między wszystkich bogów. Każdy z nich zbudował swoje siedziby i świątynie. Według „Enuma elisz” Marduk jest także twórcą kalendarza, ciał niebieskich, Słońca i Księżyca.

Stworzenie człowieka

Z krwi Kingu wymieszane z gliną Marduk stworzył ludzi. Do tego dzieła gorąco namawiali go inni bogowie, obawiając się ciężkiej pracy. Młodsi bogowie obarczeni byli bowiem przez głównych bogów obowiązkiem utrzymywania drożności kanałów i rzek oraz uprawiania roli. Zbuntowali się przeciwko temu i otwarcie wyznali, że nie mają sił tak wiele pracować. Obawiając się, że bunt młodych bogów może mieć straszliwe następstwa, Marduk powołał do życia pomocnika bogów – człowieka.
Synem Marduka był bóg mądrości i sztuki pisania – Nabu. To on zapisywał tablice przeznaczenia świata i ludzi. Jego imię znalazło odzwierciedlenie w babilońskich imionach królewskich (m.in. Nabonid, Nabuchodonozor).
Sławą ważnego bóstwa cieszył się bóg słońca Szamasz, który pilnie obserwował świat podczas codziennego biegu przez sklepienie niebieskie i czuwał nad sprawiedliwością. Jako stróż prawa, łamiących je karał ślepotą. Przestrzegających boskich nakazów obdarzał szczęśliwym życiem, zdrowiem i wszelką pomyślnością.
Z zachowanych fragmentów dzieł babilońskich można wnioskować, że Babilończycy uważali stworzenie człowieka za największe i ostatecznie doskonałe dzieło bogów. I chociaż w różnych dokumentach akt stworzenia przebiega z najrozmaitszymi modyfikacjami, to najistotniejsze przekonanie pozostaje niezmienne – człowiek powstał tylko po to, aby służyć swoim bogom, dbać o nich i składać im bogate ofiary świątynne.

Potop

Zdarzało się jednak, że bogowie decydowali się na zagładę ludzkości, rozpętując straszliwy kataklizm, pochłaniający całe życie na ziemi. Takim żywiołem, wielokrotnie opisywanym w wielu odnalezionych księgach, jest potop. Katastrofalne powodzie dość często nawiedzały Mezopotamię, leżącą w widłach Tygrysu i Eufratu. Każda z nich niosła śmierć i zniszczenie na ogromnych połaciach kraju. Mity powstające na kanwie tych wydarzeń starały się odpowiedzieć na pytanie, dlaczego bogowie decydują się na zagładę ludzi, którzy przecież ciężko dla nich pracowali. Mit o potopie najobszerniej jest opisany w legendzie o Gilgameszu. Bohater w poszukiwaniu nieśmiertelności trafił do Utanapisztima – jedynego człowieka, ocalonego przez bogów z kataklizmu. Utanapisztim opowiedział Gilgameszowi całe swoje życie i opisał potop. Według niego, bogowie zaniepokojeni liczebnością ludzi i obawiający się w związku z tym głodu, jaki może nadejść, zdecydowali się zgładzić wszystkich mieszkańców ziemi. Jedynie bóg Ea złamał tajemnicę i ostrzegł Utanapisztima o nadejściu kataklizmu. Ea nakazał człowiekowi zbudowanie wielkiej arki, w której mogli się schronić członkowie jego rodziny, cały dobytek i zwierzęta. Gdy statek był gotowy rozpętała się potężna ulewa, będąca demonstracją potęgi wszystkich bogów. Po siedmiu dniach nawałnicy cała ziemia była zalana wodą, wystawał tylko szczyt góry Nisir – na niej to osiadła arka Utanapisztima. Po upływie kolejnych siedmiu dni Utanapisztim wypuścił gołębia, po jego powrocie – jaskółkę, a na końcu kruka, który znalazł już suchy ląd i nie powrócił do arki. Gdy wody opadły Utanapisztim złożył ofiarę bogom. Nieśmiertelni, którzy zgromadzili się wokół żywności, zaczęli szczerze żałować zgładzonych ludzi. Jedynie bóg Enlil nie krył swojej wściekłości, że ktoś ocalał z kataklizmu. Widząc gniew Enlila, inni bogowie wybłagali u niego darowanie życia Utanapisztimowi i jego rodzinie.

Podziemne królestwo

Mit o potopie nierozerwalnie wiąże się z innym typem wierzeń religijnych, dotyczących życia pozagrobowego. Babilończycy uważali, że każdy zmarły schodzi do trzeciego – podziemnego królestwa, rządzonego przez straszliwą boginię Ereszkigal i jej męża Nergala. Wejście do krainy bez powrotu umieszczone było na zachodzie, w miejscu gdzie słońce kryło się za horyzontem. Za bramą przepływała rzeka Hubur, przez którą należało się przeprawić. Dalej, na pustyni wznosiło się posępne miasto otoczone siedmioma murami z siedmioma bramami. Zmarły, przechodząc przez każdą z nich, zdejmował jedną część odzieży po to, aby przed władczynią podziemi stanąć równie nagi, jak w chwili narodzin. Życie w podziemiach było przepełnione smutkiem, nudą i niedostatkiem. Zmarli błąkali się bez celu, zaspokajając głód jedzeniem pyłu. Ich niedolę mogły poprawić jedynie bogate dary złożone w trakcie pogrzebu i późniejsze ofiary członków rodziny składane w świątyniach. Zmarli, którzy nie mieli krewnych, ubodzy, których rodzin nie było stać na wystawny pogrzeb, oraz osoby tragicznie zmarłe i niepochowane zgodnie z rytuałem zamieniali się w upiory dręczące ludzi.

Isztar

Z królestwa Ereszkigal w zasadzie nie było powrotu. Zdarzyło się jednak kilkakrotnie, że z podziemi wracali herosi i bogowie. Do takich wyjątków należała bogini życia i miłości Isztar, która zapragnęła odwiedzić swoją potężną konkurentkę, panią śmierci. Ze zdumieniem jednak stwierdziła, że strażnicy, nie zważając na jej boskość, traktują ją jak zwykłego śmiertelnika. Tak jak wszyscy w każdej z bram oddawała demonom insygnia swojej władzy, koronę, ozdoby i szaty. W końcu naga stanęła przed Ereszkigal i Nergalem. Ci, obawiając się, że Isztar przybyła do nich, aby przejąć władzę nad krainą śmierci, postanowili ją poniżyć i udręczyć wszystkimi chorobami dotykającymi ludzi. W czasie pobytu Isztar w mieście zmarłych na ziemi zamarło życie. Nie rodziły się dzieci, ginęło bydło, a ziemia nie wydawała plonów. Przerażeni bogowie błagali Ereszkigal o litość i zgodę na powrót bogini do ich grona. Dzięki temu wstawiennictwu Isztar wyszła z podziemi, odbierając od demonów stojących w bramach zabrane jej przedmioty.

Zakończenie

W mitologii babilońskiej świat bogów stanowił wierne odwzorowanie świata ludzi. Podobnie jak ludzie, bogowie zakładali rodziny, darzyli szacunkiem swoich rodziców, pomagali rodzeństwu i przyjaciołom. Jak ludzie, kierowali się w swoich działaniach takimi uczuciami, jak honor, wierność, lęk czy chęć zemsty. Chociaż swoje boskie siedziby mieli w niebie to część czasu spędzali na ziemi, w poświęconych im świątyniach, gdzie korzystali z ofiar. Nie potrafili samodzielnie się utrzymać, więc musieli korzystać z jadła, napojów, szat i ozdób składanych im przez wiernych.
Artykuł pochodzi z Wielkiej Historii Świata Educational Oxford, Poznań, 2005 t. 1, s. 252-254

Powrót do: Babilonia



Stronę zaprojektował Ladien. Wszystkie prawa zastrzeżone.
W razie pytań proszę o kontakt pod adresem e-mail: tajemnicebogow@wp.pl